2018-2020 Arge ve Yenilikçilik SOP

OECD ve Eurostat tarafından birlikte yayımlanan Oslo Kılavuzu’nda geçen tanımıyla inovasyon, “yeni veya önemli ölçüde değiştirilmiş ürün (mal ya da hizmet) veya sürecin; yeni bir pazarlama yönteminin ya da iş uygulamalarında, iş yeri organizasyonunda veya dış ilişkilerde yeni bir organizasyonel yöntemin uygulanmasıdır.” Daha basit bir tanımla yenilik; imalat veya hizmetler gibi üretim süreçlerinde, bu süreçlerin daha verimli kullanılabilmesi ve daha iyi sonuç vermesi için üretimin farklı alanlarında atılan yenilikçi adımlardır.

Son yıllarda değişen üretim yapısı ve orta yüksek teknolojili ürünler üretebilme kapasitesinin hem ihracata hem de üretim yapısına yansımasının neticesinde, dünyada ve Türkiye’de Ar-Ge çalışmaları giderek daha fazla önem kazanmaya başlamıştır. Ar-Ge faaliyetlerine daha fazla para harcayan ülkeler, hizmetlerini ve üretim yöntemlerini sürekli olarak değiştirebilmekte ve geliştirebilmektedir. Bu sayede daha az maliyetli veya daha yüksek teknolojili ürünler üretebilmekte ve küresel rekabet güçlerini artırmaktadır.

TR22 Güney Marmara Bölgesi Ar-Ge ve yenilikçilik kapasitesi bakımından çevresinde yer alan illere ve bölgelere göre gerilerde kalmaktadır. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın 2014 Türkiye 81 İl Sanayi Durum Raporu’na göre, Balıkesir’de 73, Çanakkale’de ise 26 Ar-Ge birimi bulunan işletme mevcuttur. Bölge illeri bu değerlerle Bursa, Tekirdağ ve Manisa’nın gerisinde yer almaktadır.

TÜBİTAK desteği ile kurulan Ar-Ge ve tasarım merkezi rakamları incelendiğinde Bölge illerinin yine çevre illerden gerilerde kaldığı görülmektedir. İzmir’de 19, Bursa’da 9, Kocaeli’de 5, Tekirdağ’da 3 ve Manisa’da 1 adet tasarım merkezi yer alırken TR22 Bölgesi’nde TÜBİTAK desteği ile kurulan tasarım merkezi bulunmamaktadır. Bölge, 6 adet Ar-Ge merkezi sayısı ile Kocaeli, İzmir, Tekirdağ, Manisa ve Kütahya illerinin hepsinin gerisinde kalmaktadır.

İllere Göre Ar-Ge Merkezi Sayıları (TÜBİTAK, Aralık 2017)

Düzey 1 Bölgelerine göre Ar-Ge harcamaları ve Ar-Ge insan gücü istatistiklerine göre TR22 Bölgesinin içinde yer aldığı Batı Marmara Bölgesi; Batı Anadolu, Doğu Marmara ve Ege Bölgelerinin gerisinde kalmaktadır.

Düzey 1 Bölgelerine Göre Ar-Ge Harcamaları (TÜİK, 2016)

Bölge illeri, patent başvurularında da Batı Anadolu’daki diğer illere göre geride kalmaktadır. 2000-2016 yılları arasında, Balıkesir’de 188, Çanakkale’de ise 81 olmak üzere toplam 269 patent başvurusu yapılmıştır. Aynı dönemde yakın çevredeki illerden Bursa’da 3191, Manisa’da 1153, Tekirdağ’da ise 940 başvuru yapıldığı göz önüne alındığında Güney Marmara Bölgesi’nin yenilik alanında zayıf kaldığı anlaşılmaktadır. Benzer durum faydalı model ve endüstriyel tasarım başvuruları için de geçerlidir.

Patent, Faydalı Model ve Endüstriyel Tasarım Başvuru Sayıları (TPE, 2000-2016)

Bölgelerin öğrenme ve yenilik altyapısında üniversitelerin önemli bir rolü bulunmaktadır. Üniversite-sanayi işbirliğinin başlıca fonksiyonları; AR-GE potansiyelini artırmak, verimliliği artırmak, danışmanlık sağlamak, AR-GE yapmak ve personele eğitim vermektir. TR22 Bölgesi’nde Yükseköğretim Kurumu’na bağlı üç üniversite bulunmaktadır. Bunlar 1992’de kurulan Balıkesir Üniversitesi ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi ile 2015’te kurulan Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi’dir. Bölgede üniversite-sanayi işbirliğinin zayıf olduğu bazı istatistiki verilerde ve yapılan saha ziyaretlerinde göze çarpmaktadır.

ARDEB, TUBİTAK tarafından araştırma geliştirme merkezleri, üniversiteler, enstitüler için araştırma ve geliştirme projelerine destek sağlamak için geliştirilmiş bir destek programıdır. 2005 yılından bu yana Türkiye’de en fazla proje desteği alabilen üniversiteler sıralamasında Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi 19., Balıkesir Üniversitesi ise 48. sırada gelmektedir.

İllere Göre ARDEB Projesi Sayıları (TÜBİTAK, 2005-2014)

SAN-TEZ programı ise Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından üniversitelerdeki yüksek lisans ve doktora öğrencilerine verilen bir destek programıdır. Yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin tez konularının sanayi ve hizmet sektörü kuruluşlarının teknik sorunlarına çözüm üretmek üzere yayınlanmasını amaçlayan bu program bünyesinde 2014 yılına kadar Çanakkale’de 4, Balıkesir’de ise 2 proje destek almıştır.

İllere göre SAN-TEZ Projesi Sayıları (TÜBİTAK, 2014)

TR22 Güney Marmara Bölgesi İmalat Sanayi Stratejisi ve Eylem Planında elde edilen bulgulara göre Bölgede yer alan firmaların Ar-Ge ve yenilikçilik alanlarına yönelik uzun vadeli planlama yapamamaları sorunu olduğu tespit edilmiştir. Firmaların yenilik yapmalarının önündeki en büyük sorunlar fiziksel koşulların yetersiz oluşu, üniversite sanayi işbirliğinin az olması, personel niteliklerinin düşük olması olarak dile getirilmiştir. Yapılan saha ziyaretleri sonucunda Ar-Ge birimi bulunduran veya Ar-Ge çalışmaları için bütçe ayıran firmaların yenilik konusunda daha başarılı olduğu ve ihracat yapabildikleri de gözlemlenmiştir. Bu nedenle Ar-Ge ve yenilikçilik, bölge içinde önem verilmesi gereken bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır.

TR22 Güney Marmara Bölgesi İmalat Sanayi Stratejisi ve Eylem Planında “Ar-Ge, yenilikçilik ve girişimcilik ekosistemi” stratejik gelişme ekseni ve eylem alanlarından biri olarak belirlenmiştir. Ayrıca paydaşların yüzde 46’sının tercih ettiği bu eksen bölgenin geleceği için en çok ağırlık verilmesi gereken husus olarak seçilmiştir. Yine aynı raporda TR22 Bölgesi’nde kişi başına düşen gelirin gelişimine ilişkin 3 adet senaryo geliştirilmiştir. Bu senaryolar şu şekildedir:

  1. Senaryo: Yenilikçilik odağında bölgenin büyüme artışının sürdürülebilir hale getirilmesidir. Böyle bir senaryoda, bölgedeki kişi başına gelirin 10 yıldan kısa bir süre içerisinde iki katına çıkabilmesi mümkündür.
  2. Senaryo: Bölgenin hâlihazırda taşıdığı orta gelir tuzağı riskinin gerçekleşmesidir. Bu durumda bölgenin, Türkiye genelinin 10 bin dolar düzeyindeki kişi başına gelirine ulaşıp burada yavaş bir hızda gelişmesi beklenmektedir. Böyle bir senaryoda ise bölgedeki üretim ve yatırımların seyri sabit bir hızda devam edecek; ancak bölge aynı rekabetçilik ve yaşam kalitesi düzeyinde kalacaktır
  3. Senaryo: Bölgenin ekonomik fonksiyonunu yitirmesidir. Bölgenin doğal kaynaklarına ve konumuna bağlı olarak sahip olduğu avantajı kaybetmesi söz konusu olabilir. Bu durumda, bölge ekonomik işlevini yitirip sabit gelir düzeyinde kalacaktır.

Bölgenin geleceğine ilişkin 1. Senaryonun gerçekleşmesi ve bölgedeki kişi başına gelirin hızla artması için bölgedeki üretim yapısındaki dönüşümün sağlanması ve katma değerli, teknoloji düzeyi yüksek sektörlerdeki üretimin ve erişilebilirliğin geliştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Bu bilgiler hesaba katıldığında TR22 Bölgesinin, Ar-Ge ve yenilikçilik kapasitesinin iyileştirilmesine öncelik verilmesi gerektiği ortaya çıkmaktadır. Tüm bu gerekçelerle Ar-Ge ve Yenilikçiliğin Geliştirilmesi SOP’un uygulamaya konulmasına karar verilmiştir. Ar-Ge ve Yenilikçiliğin Geliştirilmesi SOP, TR22 Bölgesi 2014-2023 Bölge Planına da doğrudan hizmet etmekte olup Planda yer alan “GÜÇLÜ EKONOMİ VE REKABETÇİ SEKTÖRLER” gelişme ekseni ve bu eksen altında yer alan “Ar-Ge, Yenilikçilik ve Markalaşmanın Geliştirilmesi” önceliği ile de ilişkilidir.

10. Kalkınma Planı’nda, dış ticaret açığının azaltılması ve ileri teknolojili sektörlerin ihracat payının artırılması için imalat sanayi üretiminin ve ihracat içinde yüksek teknoloji sektörlerinin payının artırılması, çevreye duyarlı Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin özel sektör odaklı geliştirilmesi ve elde edilecek çıktıların ticarileşme ve markalaşma süreçlerinin hızlandırılması ana politika araçları olarak belirlenmiştir. Türkiye’nin Sanayi Stratejisi açısından önceliği de orta ve yüksek teknolojili sektörlerin payını artırmak olarak tanımlanmıştır. Bu bakımdan SOP, ulusal plan ve stratejilerle de uyumludur.